Skip to main content
Arama yapın...
Haber

İklim Değişikliğinde Erişilebilir ve Dirençli Kentler, Evde Bakım ve Bakım Atıklarının Yönetimi | COP31 Antalya

Yayın Tarihi
11 Kasım 2026
Yazar
Adem Kuyumcu
Biçim
Yazı

Adem Kuyumcu
Engelli Bakımı Rehabilitasyonu ve Erişilebilirlik Uzmanı
Antalya, 11 Kasım 2026

COP31 Antalya’da hükümetlere, yerel yönetimlere ve üreticilere çağrıda bulunuyorum. İklime dirençli kentler inşa ederken erişilebilirliği kentsel dönüşümün temel koşulu yapalım. Engelli bireyler ve engellilikle yaşayan yaşlılar için erişilebilir konutu, mimari çevreyi, toplu ulaşımı, evde bakımın sürekliliğini ve bakım atıklarının güvenli yönetimini aynı iklim eylem planında ele alalım. Her hizmet için sorumlu kurumu, bütçeyi ve uygulama takvimini belirleyelim.

Dirençli kent, evin kapısından başlar

COP31 Antalya’da dirençli kentler ve dijital bilgi sistemleri konuşulurken kadınlar, çocuklar ve gençler genel başlıklar altında gündeme geldi. Oysa engelli kadınların, engelli çocuğu olan kadınların, engelli gençlerin ve engelli çocukların afet uyarısı, ulaşım, güvenli barınma ve bakım desteğine ilişkin ihtiyaçları kendi başına ele alınmayı gerektiriyor.

Bir sıcak hava dalgası sırasında evinden çıkmak isteyen tekerlekli sandalye kullanıcısını düşünelim. Bina girişinden kaldırıma çıkabiliyor mu? Kaldırımdan durağa kesintisiz ulaşabiliyor mu? Duraktan araca güvenle binebiliyor mu? İneceği istasyondan sağlık merkezine ya da serinleme alanına erişebiliyor mu? Bu yolculuğun herhangi bir noktasındaki engel, kişinin hizmete ulaşmasını önleyebilir.

Kentsel dönüşüm bu yolculuğun tamamını kapsamalıdır. Konutun girişinden banyo ve tuvaletine, bina çıkışından kaldırımlara ve yaya geçitlerine, durak ve istasyonlardan toplu taşıma araçlarına kadar erişilebilirlik birlikte planlanmalıdır. Dijital afet uyarıları ve yardım başvuruları da farklı iletişim ihtiyaçlarına uygun tasarlanmalıdır. Engelli bir çocuğun tahliyesinde kullanacağı ekipman ve iletişim desteği, engelli kadınların güvenli barınmaya erişimi ve engelli çocuğu olan kadınların bakım desteği afet öncesinde planlanmalıdır.

Kimseyi geride bırakmayan bir iklim politikası, bütün insanların güvenliğini ve hizmetlere eşit erişimini gözetirken diğer canlıları ve onların yaşam alanlarını da korumalıdır.

Evde bakım ve bakım atıkları iklim gündemine alınmalı

COP31’in yayımlanan tematik gündeminde sağlık yer alıyor. Evde kullanılan bakım ürünlerinin atıklarının yönetimi ise ayrı bir başlık olarak görünmüyor. Aşırı sıcak, sel ya da fırtına sırasında evinden çıkamayan kişinin bakımını kim sürdürecek? Her gün kullandığı sondanın, yetişkin bezinin ya da cihaz pilinin atığını güvenle teslim edebilmesi için hangi kurum hizmet sunacak?

Hükümetlere, belediyelere ve üreticilere çağrım

  1. Erişilebilirlik kentsel dönüşüm projelerinin başından itibaren güvence altına alınmalıdır. Hükümetler ve belediyeler, konutları ve mimari çevreyi erişilebilirlik ölçütleriyle planlamalı ve uygulamayı denetlemelidir. Yeni ve yenilenen konutlarda bina girişi, ortak alanlar ve konut içi düzenlemeler birlikte ele alınmalıdır. Mahalledeki yaya güzergâhları, duraklar, istasyonlar ve toplu taşıma araçları tek bir yolculuğun parçaları olarak değerlendirilmelidir. Bir araca güvenle binmek kadar, durağa ulaşmak ve varış noktasında yolculuğu tamamlamak da mümk­­ün olmalıdır.
  2. Afet planları erişilebilir uyarıyı, tahliyeyi ve bakımın sürekliliğini birlikte ele almalıdır. Hükümetler ve belediyeler, uyarıların hangi erişilebilir kanallardan iletileceğini, evinden çıkamayan kişiye tıbbi malzemeleri kimin ulaştıracağını, bakım aksadığında desteği kimin sürdüreceğini ve tahliye için erişilebilir aracı hangi birimin sağlayacağını önceden açıklamalıdır.
  3. Hükümetler evde bakım atıkları için ulusal bir uygulama planı yayımlamalıdır. Tek kullanımlık sondalar, idrar torbaları ve hortumları, beslenme sondaları, yetişkin bezleri, hijyen ürünleri, boş merhem tüpleri, bakım ürünü ambalajları, cihaz pilleri ve ömrünü tamamlayan protez ve ortez parçaları için uygun toplama ve teslim yöntemleri belirlenmelidir. Sorumlu kurumlar, belediyelere sağlanacak kaynak ve uygulama takvimi açıklanmalıdır.
  4. Belediyeler erişilebilir teslim noktaları oluşturmalı ve evden toplama hizmetini başlatmalıdır. Vatandaşlar hangi atığı nereye teslim edeceklerini erişilebilir bir rehberden veya telefon hattından öğrenebilmelidir. Teslim noktasına ulaşamayan kişiler için uygun atıklara yönelik evden toplama pilot mahallelerde başlatılmalı, başvuru yolları ve toplama günleri duyurulmalıdır.
  5. Üreticiler, ürünün kullanım sonrası yönetiminde sorumluluk üstlenmelidir. Gereksiz ambalaj azaltılmalı, ürün ve ambalaj atıkları için anlaşılır teslim bilgileri sunulmalıdır. Protez ve ortezlerde onarım ve parça değişimi seçenekleri yaygınlaştırılırken kişilerin ihtiyaç duydukları bakım ürünlerine güvenli ve kesintisiz erişimi korunmalıdır.
  6. Hizmeti kullanacak kişiler kararlara doğrudan katılmalıdır. Engelli kadınlar, engelli çocuğu olan kadınlar, engelli gençler, engellilikle yaşayan yaşlılar ve bakım verenler, kentsel dönüşümden evden atık toplamaya kadar planlama ve değerlendirme süreçlerinde söz sahibi olmalıdır. Engelli çocukların görüşleri de yaşlarına ve iletişim gereksinimlerine uygun yollarla alınmalıdır.

COP31 Antalya’da hükümetleri sorumlu kurumları, bütçeyi ve uygulama takvimini, belediyeleri ise hangi mahallede, hangi tarihte, hangi hizmeti başlatacaklarını açıklamaya davet ediyorum. Bir kentte yaşayan herkes evinden çıkıp toplu taşımaya erişebilmeli, afet anında güvenli bir yere ulaşabilmeli ve evde bakım desteği gerektiğinde kimi arayacağını bilmelidir. Kentsel dönüşümün başarısı, bu hizmetlerin mahallede ve günlük yaşamda erişilebilir olmasıyla ölçülmelidir.

Adem Kuyumcu

Erişilebilir kentler, engelsiz turizm ve herkes için tasarım. Denetimden eğitime, mevzuata ve ölçüme dayalı erişilebilirlik uzmanlığı.